FDE'CE YAZILAR....?......
GIDA GÜVENLIGINDE EMNIYET KEMERI…..
(GIDA GÜVENLIGI’NDE KONTROL ÖNLEMLERININ GEÇELI KILINMASI) Fatma INCEOGLU Subat’2011
 
Gida zincirinde HACCP sisteminin kurulmasi (ISO 22000 çalismalari) ile birlikte, tehlikelerin kontrol edilmesi gereken noktalarda önlemler belirlenir. Bu önlemler araba sürerken kaza durumlari için emniyet kemeri takmak gibidir. Ancak belirledigimiz önlem gerçekten tehlikeyi hedefledigimiz düzeye indiriyor mu? Ya da yok ediyor mu? sorularinin cevabini vermemiz gerekir. Emniyet kemerinin kazada ölüm riskini azalttigina dair çalismalar yapilmasa idi, ya da kanitlar olmasaydi aramizda kaç kisi emniyet kemeri takardi acaba? Gida güvenligi sistem kurulumlarinda önlemlerin yeterliligine dair yaptigimiz çalismalar ya da buldugumuz kanitlara geçerlilik çalismasi diyoruz.

Ingilizcede validation olarak görecegimiz geçerlilik Türkçe anlaminda çogu kez dogrulama sözcügü ile ayni anlam yüklenerek söylenir. Oysa ki dogrulamanin (verification= verifikasyon) anlami farklidir. Emniyet kemeri örneginden hareket edecek olursak; araba seyir halinde iken kemerin takili oldugundan emin olmak için belli araliklarda ya da sürekli kemer takili mi? diye izlemek gerekir degil mi? Aynen gida güvenliginde belirledigimiz kontrol önlemlerini izlememiz gerektigi gibi. Trafik polislerinin sürücülerin arada bir kemer takip takmadiklarina bakmasi isine dogrulama diyoruz.  Olusmus kazalardan emniyet kemeri istatistiklerinin elde edilmesi ve önlemin etkinliginin gösterildigi bilimsel çalismalar da geçerlilik çalismalari oluyor.

ISO 22000:2005 standardinda geçerlilik konusunda gereklilik standardin 8.2 maddesinde istenmektedir. Gida güvenliginde kontrol önlemlerinin geçerliligi; önlemler tasarlandiginda, devreye alinmadan önce ya da önlemi etkileyen bir degisiklik oldugunda tekrarlanarak (re- validation) yapilmasi gerekir.

Kontrol önleminin uygulanip, uygulanmadigini dogrulamak bir çok yöntemle olabilecegi gibi; kontrol önlemlerini geçerli kilmak için de literatürde 5 çesit yaklasim tanimlanmistir. Kontrol önlemlerini geçerli kilmak için hangi yaklasim ya da yaklasimlarin seçilecegi tehlike türü, ürün, sistem ve önlemin çesitliligine göre degisir.

Geçerli kilma yöntemleri:
- Önceki geçerlilik çalismalari, literatür ya da teknik bilgilere referans verilmesi ile olabilir. Bu konuda yasal ve uluslar arasi mevzuatlar, kilavuzlar, üniversite çalismalari, sektörel olarak ya da makine üreticileri tarafindan yapilmis geçerlilik çalismalari seçilebilir. Örnegin, üniversitede mikrobiyolojik gelisimin izlenmesi sonucu elde edilmis, meyve suyunda pastörizasyon için zaman- sicaklik kombinasyonlarina atifta bulunulmasi.

© Bu web sitesindeki fotograflar, yazilar ve bilgiler FDERD'ye aittir.  Kaynak gösterilmeden alinti yapmayiniz.  ©
- Bilimsel olarak geçerli olan deney sonuçlari, pilot tesis çalismalari olabilir. Örnegin; patojenlerin azaltilmasina bagli yapilmis (log reduction) çalismalari. Bu seçimde deneysel yapilmis olan çalismalarda elde edilen verilerin, gerçek büyük üretimlerde sapmasinin daha fazla olacagi unutulmamalidir.
- Üretimden örnekleme plani yapilip, istatistiksel analize izin verecek yeterli sayida kaydin (yaklasik 3-6 haftalik)  toplanmasi ile geçerlilik çalismasi yapilabilir. Örnegin; suya katilacak klor limitinin belirlenmesi.
- Matematik modelleme programlarinin (matematiksel olarak bilimsel verilerin analizine dayanan) kullanimi olabilir. Örnegin; pH ve su aktivitesine bagli patojenlerin büyüme olasiliklarinin hesaplanmasi, konservede Fo ve z- degerlerinin saptanmasi.
- Anket (survey); tehlikelerin istenilen seviyede olduguna dair anketler yapilabilir. Unutulmamasi gereken tüketici bazinda yapilan anketler ürün piyasaya sunulduktan sonra yapilirlar.

HACCP planlari hazirlandiktan sonra geçerlilik çalismasi için gerekli olan adimlar:
- Yöntem ya da yöntem kombinasyonlarina karar verilmesi,
- Kontrol önlemi parametrelerinin ve kabul edilebilir sinirlarin tanimlanmasi,
- Ilgili geçerlilik kaynagi ile iliskilendirilmesi ya da öngörülen çalismanin yapilmasi,
- Sonuçlarin analiz edilmesi,
- Geçerlilik çalismasinin kayit edilmesi,

Sonuçta, seçilen kontrol önlemi tehlikeyi istenilen seviyeye azaltiyor mu, azaltmiyor mu? sorusunun cevabi alinmali. Eger önlem basarisizsa ürün formülasyonu, proses parametreleri veya diger faaliyetlerde degisiklik ihtiyaci gözden geçirilmeli. Geçerlilikten elde edilen bilgiler izleme ve dogrulama prosedürleri tasarlanirken kullanilabilir ve kullanilmasinda da fayda vardir. Örnegin; kontrol önleminin tehlikeyi azaltmakta çok etkin oldugunun görülerek dogrulama sikligi azaltilabilir.

Yeniden geçerli kilma durumlari:
- Sistemde uygunsuzluk çogaldiginda,
- Proses degistiginde,
- Yeni bilimsel bilgi ya da yasal mevzuatta degisiklik oldugunda

Geçerlilik çalismalari bir anlamda bilimsel ya da deneysel (gerçek üretim çalismalari sonuçlari dahil) kanitlar ile dogru kontrol önlemlerinin ve dolayisiyla kritik limitlerin seçilmis olduguna dair Gida Güvenligi sistemlerinde yol göstericidir.
Yararlanilan Kaynak: www.codexalimentarius.net “GUIDELINES FOR THE VALIDATION OF FOOD SAFETY CONTROL MEASURES CAC/GL 69 - 2008 “
YENI
YENI